Vrij ondernemerschap: ruimte én grenzen
In bepaalde situaties kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld, door de vennootschap zelf, een schuldeiser, een aandeelhouder of een curator in faillissement. In deze blog staat de interne bestuurdersaansprakelijkheid centraal. Dit is de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover de vennootschap, zoals geregeld in artikel 2:9 van het Burgerlijk Wetboek.
Een belangrijk uitgangspunt is dat een rechtspersoon net zoals een persoon zelfstandig kan deelnemen aan het rechtsverkeer en een afgescheiden vermogen heeft. Dit zorgt ervoor dat bestuurders in beginsel niet persoonlijk aansprakelijk zijn voor schulden van de vennootschap. Deze zogenoemde beperkte aansprakelijkheid is een groot voordeel, maar kent grenzen.
Wanneer ontstaat interne aansprakelijkheid?
Volgens artikel 2:9 lid 1 Burgerlijk Wetboek is iedere bestuurder verplicht zijn taak behoorlijk te vervullen. Dit betekent dat een bestuurder verantwoordelijk is voor de algemene gang van zaken binnen de rechtspersoon en zijn taken zorgvuldig en bekwaam moet uitvoeren. Hoewel bestuurders beleidsvrijheid hebben, wordt verwacht dat zij hun rol serieus nemen en actief betrokken zijn. Wat "behoorlijke taakvervulling" precies inhoudt, verschilt per situatie en hangt af van alle omstandigheden van het geval.
De vennootschap kan een bestuurder alleen aansprakelijk stellen als sprake is van onbehoorlijke taakvervulling en de bestuurder daarvan persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Dit is een hoge drempel: gewone fouten vallen in principe onder het ondernemersrisico van de vennootschap. De norm van "ernstig verwijt" is ontwikkeld in het Hoge Raad arrest Staleman/Van de Ven. Hieruit volgt dat alle omstandigheden van het geval moeten worden meegewogen. Pas wanneer een bestuurder zijn taak in ernstige mate onbehoorlijk jegens de vennootschap heeft vervuld, kan hij persoonlijk aansprakelijk worden gehouden. Belangrijk om te benadrukken is dat deze vorm van aansprakelijkheid alleen door de vennootschap zelf kan worden ingeroepen. Daarom wordt dit interne aansprakelijkheid genoemd.
Collectieve verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken
Tot de taak van de bestuurder horen alle taken die niet aan andere bestuurders zijn toebedeeld. Bij een bestuur met meerdere bestuurders geldt het collegialiteitsbeginsel. Bestuurders dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het beleid en de algemene gang van zaken. Dit betekent dat in beginsel elke bestuurder hoofdelijk aansprakelijk is voor schade die voortvloeit uit onbehoorlijk bestuur, ook als taken onderling zijn verdeeld.
Onder de "algemene gang van zaken" vallen onder meer:
- Het financiële en strategisch beleid
- Het voeren van een deugdelijke administratie
- Het opstellen van publiceren van de jaarrekening
- Toezicht op medebestuurders
- Naleving van wet- en regelgeving
Disculpatie: wanneer ontkom je aan aansprakelijkheid?
Een bestuurder kan onder aansprakelijkheid uitkomen (disculpatie) als hij kan aantonen dat hem mede gelet op de aan anderen toebedeelde taken (portefeuille) geen ernstig verwijt kan worden gemaakt, en hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van onbehoorlijk bestuur te voorkomen of te beperken. Dit betekent dat een bestuurder actief moet handelen zodra hij signalen van misstanden ziet. Hij mag zich daarbij tot op zekere hoogte laten leiden door de bevindingen van zijn medebestuurder.
Tips om bestuurdersaansprakelijkheid te voorkomen
- Leg taken en verantwoordelijkheden van bestuurders (portefeuilles) duidelijk schriftelijk vast.
- Grijp tijdig in bij signalen van onbehoorlijk bestuur.
- Documenteer belangrijke beslissingen en de overwegingen daarbij.
- Ga geen verplichtingen aan die de vennootschap niet kan nakomen.
- Werk actief mee aan het nakomen van betalingsverplichtingen.
- Behandel schuldeisers met een gelijke positie gelijk.
- Zorg voor een correcte en volledige administratie.
- Publiceer de jaarrekening tijdig.
- Meld betalingsonmacht op tijd bij de Belastingdienst.
- Voer de uitkeringstoets uit bij dividenduitkeringen.
- Overweeg een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering (D&O).
Bestuurdersaansprakelijkheid is geen vanzelfsprekendheid, maar een uitzondering die pas in beeld komt bij ernstig verwijtbaar handelen. De wet biedt bestuurders ruimte om te ondernemen en fouten te maken, maar verwacht tegelijkertijd zorgvuldigheid, transparantie en verantwoordelijkheid.
Wil je meer weten over bestuurdersaansprakelijkheid of heb je vragen over jouw specifieke situatie? Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Wij denken graag met je mee en helpen je om risico’s tijdig te signaleren en te beperken.